آموزش نگارش مقاله یک تحقیق دارای چه ساختاری است؟

یک تحقیق دارای چه ساختاری است؟

چهارشنبه ، 30 خرداد 1397
برای هر دانشجویی در مقاطع عالی آموزش دانشگاهی، بالاخره زمانی فرا میرسد که باید به طور جدی با یک موضوع تحقیقاتی روبرو شود و دست کم برای انجام امور معمول فارغ التحصیلی هم که شده، یک پژوهش و تحقیق حرفه ای ونظام مند دانشگاهی را به انجام برساند.در این مقاله به توضیح ساختار یک تحقیق می پردازیم.
یک تحقیق دارای چه ساختاری است؟

ساختار یک تحقیق شامل موارد زیر می باشد:

  • هدف تحقیق 
  • موضوع تحقیق
  • سوال های تحقیق 
  • فرضیه تحقیق 
  • پیشینه تحقیق 
  • طرح تحقیق 
  • روش تحقیق 
  • نگارش تحقیق 

هدف تحقیق:

هر تحقیقی برای دستیابی به اهداف خاصی صورت میگیرد، این اهداف خود را در قالب مسأله تحقیق، نمودار میسازند و از طریق بیان آن، آشکار میشوند. اهداف تحقیق میتوانند به دو صورت کلی و فرعی مطرح شوند. در اجرای پژوهشهای علمی، پس از بیان مسئلة تحقیق، پژوهشگر قصد خود را به صورت عملیاتی که از طریق مشاهده های عینی قابل دستیابی است، بیان میکند. در برخی از پژوهشها، محقق به جای طرح سؤالهای پژوهشی یا فرضیه، فقط به بیان هدف میپردازد. این امر، معمولاً در تحقیقات کیفی به چشم میخورد.
اهداف تحقیق به دو قسمت تقسیم می شوند:
الف) اهداف اصلی 
هدف کلّی به طور مستقیم، از مسألة پژوهش مشتق می شود و در واقع، اهداف کلی، خود پاسخ به مسألة تحقیق است که مشخص میکند پژوهش، چه چیزی را دنبال میکند
ب) اهداف فرعی 
اهداف فرعی تحقیق، از اهداف کلی آن نشئت میگیرند و میتوان آنها را مسئلة تفکیک شدة پژوهش نیز نامید. محقق با بیان این اهداف، تصریح میکند که در تحقیق، چه انجام میشود و چه انجام نمیشود؟ 
هر پژوهشی میتواند چندین هدف فرعی داشته باشد. از آن جا که تمامی مراحل و اجزای تحقیق بایستی به صورت مجزا و مشخص و با کلمات دقیق، بیان شوند تا محقق بتواند آنها را در معرض آزمایش بگذارد میتوان گفت که اهداف فرعی پژوهش، راهنمایی برای تهیه و تدوین ابزار گردآوری اطلاعات است. بنابراین، ضروری است که اهداف فرعی، به نحوی بیان شوند که بر علمی بودن نتایج پژوهش، تأکید داشته باشند و چارچوبی مناسب، برای تجزیه و تحلیل آماری ارائه دهند.

موضوع تحقیق:

موضوع، «مجموعه واژگانی منتزع از مسأله یا سؤال اولیه تحقیق است» و دارای ویژگی های زیر است: 
1. کلی است (وسیع). 
2. زمینه است (ابعاد مختلفی را در بر دارد)؛ مثل دریا. 
3. مقدمه ورود به بحث و جست وجو است (موضوع، درگاه جست وجوست). 
پس از تشخیص ضرورت تحقیق، اولین مسأله ای که برای محقق وجود دارد، انتخاب موضوع تحقیق است. موضوع تحقیق، طرح یک مشکل است که محقق در جست جوی یافتن پاسخ و یا راه حل آن است. محقق نباید به امید این که موضوع خود را در اواسط کار مشخص کند، یک فعالیت پژوهشی را شروع کند.

عوامل مؤثر در انتخاب موضوع تحقیق چیست؟ 

الف) کنجکاوی انسان 
ب) نیاز و ضرورت 
ج) بضاعت علمی 
د) تجربه 
ه) محدودیت ها 

معیارهای انتخاب موضوع تحقیق :

1. موضوع تحقیق، باید نو و تازه باشد 
هر تحقیق، باید مسأله ای تازه را مورد بررسی قرار دهد. اگر چه در بعضی مواقع، تکرار تحقیق گذشتگان جهت مقایسه اثرات پدیده ای در دو محیط و یا در دو زمان، لازم است، اما همیشه نمی توان به استناد این ضرورت، به دنبال تکرار تحقیق گذشتگان رفت؛ بلکه هر تحقیق، باید حرفی تازه برای گفتن داشته باشد. 
2. اولویت داشته باشد 
در هر زمان، مشکلات متعددی در جامعه و در پیش روی محقق است که حل همه آنها و تحقیق درباره آنها در زمان مشخصی، امکان پذیر نیست. در این صورت، برای انتخاب موضوع تحقیق، باید موضوعی انتخاب شود که دارای اولویت باشد. 
3. محدودیت دامنه تحقیق (نه خیلی کلی باشد و نه خیلی جزئی) 
یک موضوع تحقیقی، نه باید آن قدر کلی و مبهم باشد که نتوان آن را اجرا کرد و نه آن قدر جزئی باشد که ارزش اجرا نداشته باشد. به دو مثال زیر توجه کنید: 
الف) موضوع کلی: «بررسی عوامل مؤثر بر پیشرفت جامعه». چنان که پیداست، موضوع پیشرفت جامعه، بسیار گسترده و کلی است. 
ب) موضوع خیلی جزئی: «مقایسه پاداش ده هزار تومانی، در مقایسه با پاداش پانزده هزار تومانی، برای حضور به موقع کارمند در محل کار». این موضوعی نیز چنان جزئی است که ارزش تحقیق ندارد. 
4. قابلیت اجرا داشته باشد 
بعضی موضوعات، فقط در حد ذهن انسان هستند و امکان اجرای آنها وجود ندارد و یا این که با شرایط موجود، مانند امکانات و فن آوری جدید، امکان انجام آنها وجود ندارد. در این صورت، چنین موضوعاتی، نباید انتخاب شوند.
5. داشتن بضاعت علمی 
محقق باید موضوعی را انتخاب کند که در زمینه آن، اطلاعات کافی داشته باشد. 
6. پیش بینی مشکلات و محدودیت ها 
محقق در انتخاب موضوع، باید به محدودیت های زمانی، اجرایی، اتفاقات، خسارت ها و مشکلات، در پیش رو دارد، آگاه باشد و با توجه به آن محدودیت ها، موضوعی را انتخاب کند تا باعث گمراهی در نتیجه گیری نشود. 
بعضی از تحقیقات، ممکن است فقط در زمان خاصی لازم باشند و یا ارزش اجرا داشته باشند و اگر در آن زمان اجرا نشوند، نتایج آنها در زمان دیگر، کاربردی ندارد. (این نوع محدودیت ها در تحقیقات عملی و کاربردی، بیشتر مطرح هستند.) 
7. مختصر و گویا بودن موضوع 
موضوع تحقیق، باید در حد امکان، ساده و بی پیرایه باشد و هیچ مطلب مبهمی نداشته باشد و به عبارت دیگر، موضوع باید مختصر، مفید و گویا باشد. 
8. موضوع تحقیق، نباید از بدیهیات باشد 
اگر موضوع تحقیق درباره با پدیده ای باشد که از اصول مسلم و پذیرفته شده برای همه باشد، این موضوع، از بدیهیات است و نباید انتخاب شود؛ زیرا پاسخ سؤالات مربوط به آن را همه می دانند و فعالیت تحقیقی در این زمینه، کاری بیهوده است.
موضوع تحقیق باید چنان نوشته شود که در آن سؤالات زیر به روشنی پاسخ داده شوند:
1. چه کسی؛ یعنی پژوهش در مورد چه کسی و یا چه کسانی انجام می شود؟ 
2. چه متغیر و یا متغیرهایی؛ یعنی پژوهش در مورد چه متغیر یا متغیرهایی است و یا چه عواملی مورد تحقیق قرار می گیرند؟ 
3. چگونه؛ یعنی پژوهش چگونه انجام می گیرد؟ آیا ارتباط بین دو یا چند متغیر تعیین می شود؟ 
آیا عواملی دستکاری و تأثیر آنها اندازه گیری می شود؟ آیا مقایسه دو پدیده است؟ آیا صرفاً توصیف پدیده هاست؟ 
4. کجا؛ یعنی پژوهش در چه محیطی انجام می گیرد؟ 
5. چه وقت؛ یعنی پژوهش در چه محدوده زمانی انجام می گیرد؟ 

ویژگی هایی که موضوع تحقیق باید دارا باشد:

  • به خوبی محتوای پژوهش را معرفی کند.
  • در حد امکان فاقد عبارات اختصاری باشد.
  • در حد امکان کوتاه و رسا باشد.
  • فاقد قضاوت و القای مفاهیم باشد.
  • به صورت سوالی عنوان نشود.
  • به جامعه آماری مورد بررسی اشاره کند.
  • به گونه ای جذاب و جالب توجه نوشته شود.
  • به ابتکار خاص موجود در تحقیق اشاره کند.

سوال های تحقیق:

مسأله ی تحقیق، در مطالعات کیفی و کمّی، می تواند به صورت سؤال بیان شود. شکل سؤالی بیان مسأله، غالباً ترجیح دارد؛ زیرا ساده ومستقیم می باشد و از نظر سادگی نیز محقق را برای ایجاد طرحی که به سؤال پاسخ دهد، هدایت می کند. سؤالات تحقیق را می توان در سه دسته ی زیر رده بندی کرد: 
1. توصیفی.        2. رابطه ای.       3. تفاوتی. 
1. سؤال های توصیفی
در این گونه سؤال ها، معمولاً از کلمات «چه می باشد»، «چیست» «و چگونه است»، استفاده می شود. بعضی از اوقات گزاره های مسأله، این عبارات را در بر ندارد؛ ولی به طور ضمنی، این عبارات از آنها استنباط می شود
2. سؤال های رابطه ای
مثال: «چه رابطه ای بین مفهوم خود و پیشرفت تحصیلی وجود دارد؟» در این گونه سؤالها، چگونگی رابطه ی دو یا چند متغیر مورد نظر قرار می گیرد.
3. سؤال های تفاوتی 
این سؤال ها با تفاوت سطوح متغیرها سروکار دارند و معمولاً به صورت زیر بیان می شوند: آیا بین پیشرفت تحصیلی دختران و پسران پایه ی پنجم ابتدایی، تفاوتی وجود دارد؟ 

فرضیه تحقیق:

راه حل پیشنهادی پژوهشگر برای پاسخگویی به مسأله و یا فرضیه عبارت است از «یک جواب فرضی و یا حدس زیرکانه، درباره ی چگونگی روابط بین چند متغیر». در واقع، فرضیه، بیان کننده ی این مطلب است که «اگر چنین رخ دهد، چنان نتیجه می شود» 
از بررسی تعاریف گوناگون فرضیه، مشخص می شود که فرضیه، نوعی حدس است که زاییده ی درک و فهم پژوهشگر از اطلاعات جمعآوری شده درباره مبانی نظری و آزمایشی تحقیق است و نمی تواند فقط زاییده تخیلات محقق باشد. 
فرضیه ی تحقیق، حدس درباره ی رابطه ی دو یا چند متغیر است. فرضیه ها همواره به صورت جمله ی اخباری بیان میشوند و نشانگر نتایج مورد انتظار می باشد.
فرضیه در تحقیق، اثبات و یا ابطال نمی شود؛ بلکه بر اساس داده  های به دست آمده، تأیید یا رد می شود.
فرضیه ها به طور منطقی محتمل هستند و شواهد تجربی، محقق را قادر می سازد تا نتیجه بگیرد که تبیین از نظر احتمالی صحیح است و به طور منطقی، می توان آن را قبول کرد. 

تدوین فرضیه ها بر این دو اساس انجام می شوند:

1. مفاهیم و یا نظریه های مرتبط با مسأله. 
2. مشاهده های تجربی ناشی از تحقیقات قبلی. 

ملاک های تدوین فرضیه ی تحقیق:

1. فرضیه باید به صورت یک جمله ی خبری، روشن و بدون ابهام بیان شود؛ مانند مثال زیر: 
مثال: 
سؤال تحقیق: چه رابطه ای بین هوش دانشجویان و پیشرفت تحصیلی آنها وجود دارد؟ فرضیه تحقیق: دانشجویانی که باهوشترند، از پیشرفت تحصیلی بالاتری برخوردارند یا دانشجویان دارای پشت کار بالا و هوش متوسط، از پیشرفت تحصیلی بالاتری برخوردارند. 
2. فرضیه باید رابطه بین دو یا چند متغیر را بیان کند. این رابطه، معمولا مثبت و مستقیم است.
مثال: 
دانشجویانی که انگیره ی بیشتری دارند، در تحصیل، کامیاب تر هستند. 
3. فرضیه باید قدرت تبیین داشته باشد. یعنی ارتباط بین متغیرها را به صورت منطقی تبیین کند؛ مانند مثال زیر: 
سؤال تحقیق: آیا بین مطالعه ی صحیح و موفقیت در تحصیل، رابطه ای وجود دارد؟ 
فرضیه ی تحقیق: بین مطالعه صحیح و موفقیت در تحصیل، رابطه معناداری وجود دارد. 
4. فرضیه باید قابل آزمون باشد؛ یعنی بتوان با جمع آوری اطلاعات و مشاهدات، آن را رد و یا تایید کرد و اگر فرضیه تأیید شد، بتوان نتایجی از آن را پیشبینی کرد، مانند مثال زیر: 
فرضیه ی نامناسب: دانشجویان باهوشتر، انسان های ارزشیتری هستند. 
فرضیه ی مناسب: بین خلاقیت افراد در مطالعه و سرعت فراگیری، رابطه ی معناداری وجود دارد. 
5. فرضیه باید مختصر و گویا یا بدون ابهام بیان شود.

پیشینه تحقیق:

یک پژوهش گر، قبل از انجام تحقیق و بعد از انتخاب موضوع و تدوین عنوان و قبل از نگارش طرح تحقیق، نیاز دارد که با مراجعه به مدارک و اسناد، پیرامون موضوع و مسئله ای که برای تحقیق انتخاب کرده است، آگاهی خود را گسترش دهد؛ تا بتواند در پرتو اطلاعات به دست آمده، مسئله تحقیق و متغیر های خود را دوباره تعریف و معین کند و کرانه های آنها را مشخص سازد. این امر به او کمک می کند تا تحقیقات خود را در راستای مجموعه پژوهش های هم خانواده قرار دهد و آن را با دستاوردهای تحقیقاتی دیگران هماهنگ کند.

هدف از بخش پیشینه تحقیق چیست؟

  • برقراری ارتباط منطقی میان اطلاعات پژوهش های قبلی با مسئله تحقیق.
  • دست یابی به چارچوب نظری و یا تجربی برای مسئله تحقیق.
  • آشنایی با روش های تحقیق مورد استفاده در پژوهش های گذشته.

بهتر است که این بخش، با ارائه خلاصه ای که در بر گیرنده نکات مهمّی است، پایان گیرد. بررسی پیشینه تحقیق، توانایی محقق را در انتخاب اطلاعات مهم و ارتباط آنها با یافته های تحقیق، نشان می دهد و چارچوبی برای اجرای تحقیق، فراهم می آورد. باید توجه کرد که در ادبیات موضوع، آخرین دستاوردهای علمی، پیرامون مسئله، بررسی می شوند و در پیشینه تحقیق، تحقیقات مشابه، مورد بررسی قرار می گیرند.

پیشینه تحقیق که در بسیاری از موارد، تحت عنوان «ادبیات تحقیق» و «سابقه تحقیق» از آن یاد می شود، به تمام منابعی گفته می شود که با موضوع مورد بررسی و هدف های آن، ارتباط دارند و محقق به آنها مراجعه می کند. از این رو، هر گونه نظریه، قانون و بررسی قبلی درباره موضوع پژوهش را می توان جزء پیشینه آن منظور داشت. فراموش نکنیم که هر تحقیق، بر مبنای بدیهیاتی انجام می گیرد که در مطالعات قبلی، روشن شده است و تمام مطالعاتی که فرض ها و بدیهیات و خاستگاه تحقیق را به وجود آورده اند، جزء پیشینه تحقیق محسوب می شوند.

نکاتی که باید در نوشتن پیشینه تحقیق دقت شود:

  •  انتخاب منابع اطلاعات مرتبط با مسئله تحقیق.
  •  ارائه مطالب از کلی به جزئی.
  •  اجتناب از بیان مطالب، به طور مجرد و بدون رابطه با یکدیگر.
  •  تنظیم مطالب به طور سازماندهی شده، همراه با روندهای منطقی.
  •  ارائه نتایج مطالعات قبلی و نقد آنها.

طرح تحقیق:

طرح تحقیق، در واقع، قانون کار محقق است و هدف، محدوده کار، رؤوس مباحث، ابزارها و روش تحقیق، و حوزه منابع را روشن می سازد و مانع از پراکنده کاری و اتلاف وقت و نیرو می گردد. حتی در نوشته ها و مقالات تالیفی - نه صرفا تحقیقی - هم، طرح مقاله امری لازم و اجتناب ناپذیر است. 
نوشته ای که بدون طرح انجام پذیرد، معمولا بدون نظم و انسجام و دارای مطالب زاید و خارج از موضوع است محورهای اصلی بحث در اینگونه نوشته ها محو و مفقود است و نویسنده به روشنی نمی داند چه هدفی را دنبال می کند و در پی رد و اثبات چه مطلبی است.
شایان ذکر است که طرح تحقیق و تالیف، به هیچ وجه منجمد و لا یتغیر نیست؛ طرح اولیه در ضمن کار و حتی پیش از آن، ممکن است دچار تغییر و تحولاتی شود. محقق و نویسنده به تناسب مسائل جدیدی که برایش پیش می آید، یا به مناسبت فکر و اندیشه نوی که به ذهنش خطور می کند، می تواند در طرح تحقیق تجدید نظر کرده در آن تغییراتی دهد؛ اما در هر صورت، وجود طرح اجتناب ناپذیر است.

روش تحقیق:

تحقیق در هریک از رشته های دانش بشری، روش خاص خود را می طلبد. نویسنده مقاله تحقیقی به تناسب رشته ای که دارد، روش خاصی را در امر تحقیق انتخاب می کند؛ اما در عین حال از برخی قواعد و روشهای عمومی نیز استفاده می کند که تقریبا در تمام مقاله های تحقیقی مشترک است. نوشتار حاضر به بررسی روشهای اخیر می پردازد. 
ابتدا با توجه به گروه خوانندگان و مخاطبان این مقاله، باید گفت که از دیدگاهی، روش تحقیق به دو نوع میدانی و کتابخانه ای تقسیم می شود. در تحقیق میدانی که بیشتر به مسائل علم تجربی، اجتماعی و جامعه شناسی مربوط است، محقق با کاوش در نمونه های عینی و با تفحص و استقرا در گستره ای خاص به نتایج کلی می رسد. در این روش، کار محقق تحقیق روی افراد، اشیا و پدیده های خارجی در بیرون از محیط کتابخانه است ؛ مصاحبه، مشاهده، گزارش و تحقیقات محلی در این روش، جایگاه خاصی دارد. اما در تحقیق کتابخانه ای، حوزه کار محقق، کتابخانه و اسناد و مدارک کتابخانه ای مثل کتاب، مجله، عکس و غیره است. محقق در این روش، معمولا با محیط خارج و نمونه های عینی سروکار ندارد؛ بلکه مواد و منابع کارش، قبلا توسط محققان دیگر ثبت و ضبط شده است و اینک او باید آنها را جستجو و پیدا کند. این روش، گاهی به نام روش تاریخی نیز شناخته می شود؛ زیرا خاصة محقق تاریخ با اینگونه روش کار می کند. شایان ذکر است که در برخی تحقیقات، ممکن است از هر دو روش استفاده شود؛ مثلا نتیجه ای که با تحقیق میدانی به دست آمده، با مطالعات کتابخانه ای، استفاده از نظریات دانشمندان در آن زمینه، و بررسی سیر تاریخی و مقایسه ای نظریات مزبور تکمیل گردد؛ و یا تحقیقاتی که به روش کتابخانه ای صورت گرفته و منتج به نتایجی شده، با انتخاب محدوده خاصی از افراد مربوط به موضوع، و انجام تحقیقات میدانی در آن زمینه، استوارتر و مستندتر شود. 
اصلی ترین ابزار تحقیق در روش کتابخانه ای، کتاب و امثال آن است، لذا اولین گام مهم در این روش، انتقاد کتاب و اسناد مکتوب مورد استفاده است. در واقع، محقق باید کتاب شناس باشد؛ یعنی بتواند کتاب را ارزیابی و میزان اعتبار آن را تعیین کند. هرقدر وی در این امر تواناتر باشد، تحقیقش از ارزش بالاتری برخوردار خواهد بود. 
وقتی که محقق از مطالب کتاب خاصی استفاده می کند، اولا باید از صحت انتساب کتاب و مطالبش به نویسنده مطمئن باشد. ثانیا اطمینان حاصل کند که مطالب مورد استفاده، دقیقا، به همان گونه است که نویسنده مزبور نوشته و ارائه کرده است؛ یعنی دخل و تصرفی در آن صورت نگرفته است. اگر چنین اطمینانی حاصل نشود، در واقع تمام تحقیقات و نتایجی که بر مبنای اقوال موجود در آن کتاب به دست می آید، از درجه اعتبار ساقط است.

نگارش تحقیق:

نکات مهم در نگارش متن تحقیق:

  1. باید توجه داشت که متن تحقیق پایانی یک متن علمی است، بنابراین باید با زبان علمی نگاشته شود و موارد ذیل در آن رعایت شود:
  2. روان بودن و رسایی متن: از به کارگیری واژه های نامأنوس، عبارات پیچیده و نامفهوم، جملات طولانی و… پرهیز شود.
  3. پرهیز از بهکارگیری واژههای غیر فارسی در متن و چکیده :ازبهکاربردن واژه های (عربی، انگلیسی و…)در متن خودداری شود . اگر لازم بود واژه ای نوشته شود معادل فارسی آن را در متن اصلی نوشته و با شماره مشخص کنند و در پاورقی، عربی یا لاتین آن واژه نگاشته شود. مثال: « rational» به معنای عقلانی، منطقی. در متن واژه عقلانی یا منطقی می نویسیم و بعد شماره میزنیم و در پاورقی انگلیسی آن را میآوریم. 
  4. پرهیز از قلم فرسایی طولانی و بیهوده و عدم بهکارگیری واژههای احساسی 
  5. رعایت علایم نگارشی و ویرایشی در متن: حداقل اصول اولیه نگارش دستور زبان
  6. تطابق محتوا با عنوان : محقق بایستی مطالب محتوایی را در راستای عنوانی که انتخاب کرده و تصویب شده است و همچنین مطابق با طرح تفصیلی که تدوین نموده است بنویسد و از مطالب غیرضروری پرهیز نمایید.
  7. نگارش و بازنویسی محتوا به قلم محقق : مجموعه مطالب و عباراتی که نقل قول مستقیم از منبعی می¬شود، نباید ساختار کلی تحقیق را تشکیل دهد . به گونه¬ای که اگر آن مطالب از متن حذف و برداشته شود، ساختار کلی تحقیق آسیب ببیند.
4175 بازدید | 0 دیدگاه
اشتراک گذاری
ثبت دیدگاه

بحث های داغ
« فرم ارسال سفارش »
« فرم ارسال سفارش »
خدمات مورد نیازتان را انتخاب کنید
  • فایل پیوست ضروری نیست.
  • فقط فایل های PDF، ورد، فشرده و فرمت های رایج عکس قابل ارسال هستند.
041 3325 0787
0914 972 4522
pub.sina@gmail.com
041 3325 0787
0914 972 4522
pub.sina@gmail.com
  • فایل پیوست ضروری نیست.
  • فقط فایل های PDF، ورد، فشرده و فرمت های رایج عکس قابل ارسال هستند.