برای چاپ کتاب چه مجوز هایی لازم است؟

چاپ کتاب یکی از مهم‌ترین مسیرهای تولید و انتشار دانش، تجربه و محتوای مکتوب در ایران است؛ اما برخلاف تصور بسیاری از نویسندگان، چاپ کتاب صرفاً یک فعالیت فرهنگی ساده نیست، بلکه یک فرآیند رسمی، حقوقی و چندمرحله‌ای محسوب می‌شود که بدون دریافت مجوزهای قانونی، فاقد اعتبار نشر بوده و حتی می‌تواند تبعات حقوقی به‌دنبال داشته باشد.

هر کتابی که قرار است به‌صورت فیزیکی یا رسمی منتشر شود—چه علمی، دانشگاهی، آموزشی، عمومی، ادبی یا تخصصی—باید مجموعه‌ای از مجوزها را از نهادهای مشخص دریافت کند. این مجوزها به کتاب هویت حقوقی، قابلیت توزیع و رسمیت قانونی می‌دهند و نبود حتی یکی از آن‌ها می‌تواند کل فرآیند نشر را متوقف کند.

در این راهنمای جامع، تمام مجوزهای لازم برای چاپ کتاب در ایران، به‌صورت کاملاً تفصیلی، مرحله‌به‌مرحله، همراه با توضیح کاربرد، مدارک، مسئول دریافت، زمان‌بندی، تفاوت‌ها و نکات مهم توضیح داده شده است.

آماده سازی فایل:

شما هر کتابی، با هر موضوعی که بخواهد چاپ کنید، در ابتدا نیاز دارید که فایل اولیه آن را به صورت تایپ شده و آماده داشته باشید. در صورت نیاز بهتر است این فایل توسط یک ویراستار، ویرایش ادبی شود.

دریافت مجوز شابک: شابک مخفف عبارت "شماره استاندارد بین المللی کتاب" به اختصار ISBN نامیده میشود. شابک یک کد 10 الی 13 رقمی است که به هرکتاب منسوب می‌شود. باید توجه نمود که با تجدید چاپ یک کتاب شابک آن تغییر نمی‌کند. همچنین از سال 2007 به بعد شابک از 10 رقم به 13 رقم افزایش یافت تا بتوان کتاب‌های بیشتری را چاپ کرد. در ایران دریافت شابک از خانه کتاب انجام می‌گیرد. به این صورت که ناشر شابک‌هایی که از خانه کتاب دریافت کرده است را به یک کتاب نسبت می‌دهد و سپس فرم مربوطه را پر کرده و به خانه کتاب ارسال می‌کند. دریافت شابک از سایت www.isbn.ir انجام میشود و سریعا صادر میشود.

صفحه آرایی:

صفحه آرایی همان زیبایی ظاهری کتاب است. هر کتابی بسته به موضوع و محتوای خود دارای قطع و اندازه صفحات است که در صفحه آرایی باید این مورد تنظیم گردد.

دریافت مجوز فیپا:

فیپا که مخفف فهرست نویسی پیش از انتشار است شامل اطلاعاتی است که در پشت صفحه عنوان کتاب چاپ می‌شود. اداره کل پردازش و سازماندهی سازمان اسناد و کتابخانه ملی مسئول مستقیم صدور فیپا در ایران است و برای اخذ فیپا باید از طریق این سازمان اقدام کرد. برای دریافت فیپا، کتاب به کتابخانه ملی ارسال می‌شود که شامل شابک، پرینت کتاب و فایل آن در سی دی و در نهایت فرم تکمیل شده درخواست فهرست نویسی است. تحویل فیپا دو الی چهار هفته زمان می‌برد. میتوانید از سایت کتابخانه ملی به نشانی www.nlai.ir استفاده کنید.

دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی:

در این مرحله پرینت کتاب به همراه فایل آن در قالب سی دی و اطلاعات مربوط به فیپا و شابک و همچنین طرح رنگی جلد برای صدور مجوز به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال می‌گردد. به طور معمول مجوز وزارت ارشاد یک هفته الی 4 ماه بعد از تحویل کتاب صادر می‌شود که بستگی به موضوع کتاب دارد. کتاب‌های علمی و دانشگاهی معمولاً در کمترین زمان بررسی می‌شوند اما کتاب‌های شعر یا با موضوعات حساس ممکن است چند ماه پس از ارسال مجوز را دریافت نمایند. همچنین گاهی اوقات ممکن است برای دریافت مجوز نیاز به تغییرات و اصلاحاتی در محتوای کتاب باشد.

چاپ و صحافی:

در این مرحله باتوجه به تعداد نسخه، کتاب صحافی و چاپ میشود. کتاب های زیر 200 نسخه به صورت دیجیتالی و کتاب های بالای 1000 نسخه به صورت آفست چاپ میشوند.

اعلام وصول:

پس از اینکه کتاب به چاپ رسید، ناشر باید چند نسخه از آن را به وزارت ارشاد ارسال میکند. با دریافت اعلام وصول، عملاً فرایند چاپ کتاب به پایان میرسد.

شابک یا International Standard Book Number یک کد عددی یکتا و غیرتکراری است که برای شناسایی کتاب‌ها در سطح ملی و بین‌المللی استفاده می‌شود. هیچ کتاب رسمی بدون شابک هویت نشر ندارد.

شابک دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟

• کتاب را به‌عنوان یک اثر مستقل ثبت می‌کند

• مشخص می‌کند ناشر رسمی کتاب چه کسی است

• امکان توزیع، فروش و ثبت در سامانه‌های فروش را فراهم می‌کند

• مانع تداخل کتاب‌ها با عناوین مشابه می‌شود

  شابک شامل چه اطلاعاتی است؟

  • عنوان کامل کتاب

  • نام نویسنده یا پدیدآورندگان

  • نام ناشر

  • نوبت چاپ

  • قطع و نوع کتاب

  چه کسی شابک را دریافت می‌کند؟

  • در چاپ با ناشر: ناشر

  • در چاپ شخصی (خودناشری): نویسنده از طریق خانه کتاب

  📌 نکته مهم:
  هر نوبت چاپ، هر ویرایش جدید و هر تغییر اساسی در کتاب، نیاز به شابک جدید دارد.

  

فیپا یکی از مهم‌ترین مجوزهای چاپ کتاب است که توسط کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران صادر می‌شود و نشان‌دهنده ثبت کتاب در نظام کتابداری کشور است.

فیپا چیست و چرا اهمیت دارد؟

فیپا اطلاعات استاندارد کتاب‌شناختی است که:

• موضوع علمی کتاب را مشخص می‌کند

• جایگاه آن را در نظام رده‌بندی علمی تعیین می‌کند

• امکان استفاده کتابخانه‌ها از کتاب را فراهم می‌سازد

این مجوز مهم‌ترین، حساس‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین مرحله چاپ کتاب است. در این مرحله، محتوای کتاب به‌صورت کامل بررسی می‌شود.

ارشاد دقیقاً چه چیزی را بررسی می‌کند؟

• محتوای علمی، فرهنگی، آموزشی یا ادبی کتاب

• رعایت قوانین نشر و ضوابط رسمی کشور

• عدم وجود محتوای مغایر با مقررات

• صحت اطلاعات نویسنده و ناشر

چاپ کتاب بدون دریافت مجوزهای قانونی، نه‌تنها فاقد اعتبار رسمی است، بلکه می‌تواند منجر به مشکلات حقوقی، توقیف اثر و از بین رفتن زحمات نویسنده شود. آشنایی دقیق با مجوزهای شابک، فیپا، مجوز چاپ ارشاد و اعلام وصول، مسیر چاپ کتاب را شفاف، ایمن و حرفه‌ای می‌کند. هر نویسنده‌ای که قصد انتشار رسمی کتاب دارد، باید این مراحل را با دقت و آگاهی کامل طی کند.