چاپ یک مقاله در دو ژورنال

مقدمه

انتشار مقاله در مجلات علمی یکی از مهم‌ترین مراحل فعالیت پژوهشی دانشجویان، اساتید و پژوهشگران است. بسیاری از نویسندگان پس از آماده‌سازی یک مقاله علمی، به دنبال مجله مناسب برای ارسال آن هستند و گاهی این سؤال برایشان مطرح می‌شود که آیا می‌توان یک مقاله را در دو ژورنال علمی منتشر کرد؟ یا اینکه ارسال هم‌زمان مقاله برای دو مجله می‌تواند روند پذیرش را سریع‌تر کند؟

پاسخ به این سؤال از نظر اخلاق نشر علمی اهمیت بسیار زیادی دارد. به‌طور معمول، یک مقاله واحد نباید به‌صورت هم‌زمان برای دو مجله ارسال شود؛ مگر اینکه دستورالعمل‌ها و سیاست‌های مشخص مجلات چنین اقدامی را مجاز بدانند. همچنین انتشار یک مقاله یکسان یا تقریباً یکسان در دو ژورنال، بدون اطلاع و رضایت ناشران، می‌تواند به‌عنوان انتشار تکراری یا Duplicate Publication شناخته شود و برای نویسنده پیامدهای علمی و اخلاقی داشته باشد.

برخی پژوهشگران تصور می‌کنند اگر مقاله در دو مجله منتشر شود، امتیاز علمی بیشتری دریافت می‌کنند؛ اما چنین رویکردی همیشه درست نیست. مجلات معتبر معمولاً قوانین مشخصی درباره اصالت مقاله، ارسال هم‌زمان، انتشار قبلی و مالکیت حقوق انتشار دارند. به همین دلیل، پیش از ارسال مقاله باید شرایط مجله به‌دقت بررسی شود.

در این مطلب بررسی می‌کنیم که چاپ یک مقاله در دو ژورنال چه تفاوتی با انتشار دو مقاله مرتبط دارد، ارسال هم‌زمان چه مشکلی ایجاد می‌کند، در چه شرایطی ممکن است انتشار مجدد قابل قبول باشد و اگر یک مقاله به دو مجله ارسال شده باشد، چه اقدامی باید انجام داد.

در حالت عادی، انتشار یک مقاله علمی یکسان در دو ژورنال مستقل مجاز نیست. زمانی که مقاله‌ای برای یک مجله ارسال می‌شود، نویسنده معمولاً تأیید می‌کند که مقاله در جای دیگری منتشر نشده و هم‌زمان برای مجله دیگری نیز تحت بررسی نیست.

اگر همان مقاله بدون اطلاع مجلات در دو ژورنال منتشر شود، این اقدام می‌تواند به‌عنوان Duplicate Publication یا انتشار تکراری شناخته شود. انتشار تکراری علاوه بر اینکه اعتبار علمی مقاله را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ممکن است باعث اصلاح یا پس‌گرفتن مقاله از سوی مجله شود.

⚠️ نکته مهم این است که حتی تغییر جزئی عنوان، چکیده یا ترتیب بخش‌های مقاله لزوماً باعث نمی‌شود دو مقاله، آثار مستقل محسوب شوند. اگر بخش عمده متن، داده‌ها، روش تحقیق و نتایج یکسان باشد، احتمال ایجاد مشکل اخلاقی وجود دارد.

بنابراین اگر هدف نویسنده افزایش شانس پذیرش است، راهکار صحیح این نیست که مقاله را هم‌زمان به دو ژورنال ارسال کند. بهتر است ابتدا مجله مناسب انتخاب و مقاله به یک ژورنال ارسال شود و در صورت رد شدن مقاله، پس از بررسی علت رد و اعمال اصلاحات لازم، مقاله برای مجله دیگری ارسال شود.

باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد: ارسال هم‌زمان یک مقاله به دو مجله و انتشار یک مقاله در دو مجله. هر دو موضوع می‌توانند از نظر اخلاق نشر مشکل‌ساز باشند، اما شرایط آنها کاملاً یکسان نیست.

در ارسال هم‌زمان، مقاله هنوز منتشر نشده است اما نویسنده آن را برای دو مجله فرستاده و منتظر نتیجه داوری هر دو است. این کار در بسیاری از مجلات خلاف سیاست ارسال مقاله محسوب می‌شود؛ زیرا فرایند داوری و زمان داوران را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در انتشار دوگانه، مقاله یا نسخه‌ای بسیار مشابه از آن در دو نشریه منتشر شده است. این مسئله معمولاً جدی‌تر است، زیرا می‌تواند باعث ثبت یک پژوهش به‌عنوان دو اثر علمی مستقل شود و در برخی موارد تعداد واقعی مقالات و استنادها را به شکل غیرواقعی افزایش دهد.

📌 بنابراین اگر یک مقاله برای یک ژورنال ارسال شده است، بهتر است تا مشخص شدن نتیجه نهایی، همان مقاله به مجله دیگری ارسال نشود؛ مگر اینکه مقاله از ژورنال اول به‌صورت رسمی پس گرفته شده باشد.

اگر نویسنده به اشتباه یک مقاله را هم‌زمان برای دو ژورنال ارسال کرده باشد، بهتر است موضوع را نادیده نگیرد. اقدام مناسب این است که وضعیت ارسال‌ها بررسی شود و در صورت امکان، یکی از ارسال‌ها به‌صورت رسمی پس گرفته شود.

همچنین بهتر است نویسنده پیش از هرگونه اقدام، قوانین هر دو ژورنال را مطالعه کند. اگر یکی از مجلات مقاله را پذیرفته باشد، باید وضعیت مقاله در مجله دیگر نیز به‌صورت شفاف مشخص شود.

💡 بهترین روش: از ابتدا فقط یک ژورنال را برای داوری انتخاب کنید. اگر مقاله رد شد یا نویسنده تصمیم گرفت از فرایند داوری خارج شود، پس از طی مراحل لازم، مقاله را برای مجله بعدی ارسال کنید.

این روش علاوه بر کاهش ریسک اخلاقی، باعث می‌شود سابقه ارسال مقاله نیز شفاف و قابل دفاع باشد.

اگر هدف شما افزایش احتمال پذیرش مقاله است، به جای ارسال هم‌زمان به چند ژورنال، باید روی انتخاب درست مجله و افزایش کیفیت مقاله تمرکز کنید.

🔸 انتخاب ژورنال متناسب با موضوع: حوزه موضوعی مقاله باید با Scope مجله هماهنگ باشد.

🔸 بررسی نمایه مجله: پیش از ارسال، وضعیت نمایه‌هایی مانند Scopus، Web of Science، PubMed یا سایر پایگاه‌های مرتبط بررسی شود.

🔸 بررسی دستورالعمل نویسندگان: فرمت مقاله، تعداد کلمات، شیوه رفرنس‌دهی و ساختار موردنظر مجله باید رعایت شود.

🔸 تقویت عنوان و چکیده: عنوان و Abstract باید دقیق، علمی و متناسب با محتوای پژوهش باشند.

🔸 ویرایش تخصصی: ایرادات نگارشی، علمی و زبانی می‌توانند احتمال رد مقاله را افزایش دهند.

🔸 پرهیز از ارسال هم‌زمان: مقاله را فقط به یک ژورنال ارسال کنید و در صورت رد یا خروج رسمی، گزینه بعدی را انتخاب کنید.

📌 جمع‌بندی

چاپ یک مقاله یکسان در دو ژورنال، در حالت عادی اقدام مناسبی نیست و می‌تواند به‌عنوان انتشار تکراری یا نقض سیاست‌های اخلاق نشر شناخته شود. همچنین ارسال هم‌زمان یک مقاله برای دو مجله نیز در بسیاری از ژورنال‌ها مجاز نیست.

اگر مقاله شما برای یک مجله ارسال شده است، بهتر است تا مشخص شدن وضعیت آن صبر کنید. در صورت رد شدن مقاله، می‌توانید پس از بررسی دلایل رد و انجام اصلاحات لازم، آن را برای ژورنال دیگری ارسال کنید.

اگر یک پژوهش ظرفیت تولید چند مقاله مستقل داشته باشد، می‌توان با طراحی صحیح مقالات و جلوگیری از همپوشانی غیرضروری، چند مقاله علمی از آن تهیه کرد. در این شرایط، هر مقاله باید از نظر سؤال پژوهشی، تحلیل و نتیجه‌گیری، هویت علمی مشخصی داشته باشد.

بنابراین، بهترین راه برای تقویت رزومه علمی، افزایش کیفیت و تعداد مقالات مستقل است، نه انتشار یک مقاله یکسان در چند ژورنال.