فرمت بندی مقاله چیست؟

راهنمای جامع، تشریحی و صفر تا صد برای جلوگیری از رد مقاله و افزایش شانس پذیرش

فرمت‌بندی مقاله یکی از مهم‌ترین مراحل در مسیر چاپ و پذیرش مقاله علمی است که متأسفانه بسیاری از پژوهشگران آن را ساده یا کم‌اهمیت تلقی می‌کنند. در حالی‌ که حتی قوی‌ترین مقالات علمی نیز در صورت عدم رعایت فرمت استاندارد مجله، در همان بررسی اولیه توسط سردبیر رد می‌شوند. فرمت‌بندی مقاله به مجموعه‌ای از اصول دقیق و الزام‌آور گفته می‌شود که شامل ساختار مقاله، ترتیب بخش‌ها، ظاهر نوشتاری، شیوه استناددهی، نحوه ارائه جداول و نمودارها و حتی جزئیاتی مانند نوع فونت و فاصله خطوط است. رعایت کامل این اصول، نشان‌دهنده تسلط نویسنده بر قواعد انتشار علمی بوده و نقش تعیین‌کننده‌ای در سرعت داوری و پذیرش نهایی مقاله دارد.

📌 فرمت‌بندی مقاله به‌صورت دقیق یعنی چه؟

فرمت‌بندی مقاله به این معناست که کل مقاله دقیقاً مطابق با دستورالعمل رسمی مجله هدف (Guide for Authors) تنظیم شود. هر مجله علمی، چه داخلی و چه بین‌المللی، استانداردهای مشخصی برای شکل ارائه مقاله دارد. این استانداردها فقط جنبه ظاهری ندارند، بلکه نشان می‌دهند مقاله شما از نظر ساختاری آماده ورود به چرخه داوری است. اگر مقاله‌ای حتی از نظر علمی بسیار قوی باشد، اما ساختار آن با فرمت مجله هم‌خوانی نداشته باشد، بدون ورود به داوری تخصصی رد خواهد شد.

فرمت بندی مقاله و نکاتی که باید رعایت کنیم

این مورد بسیار طبیعی است که در فرمت بندی مقالات، جرئیات بسیار زیادی وجود دارد و هر مجله، فرمت خاص و منحصر بفرد خود را دارد؛ ما در این بخش میخواهیم اصول کلی این مرحله را نشان دهیم و بگوئیم با رعایت این موارد حین نگارش مقاله، کار فرمت بندی قطعا راحتر انجام خواهد شد.

طرح کلی یک مقاله علمی کاملا مشخص است و همه مقالات این ساختار را رعایت میکنند:

• عنوان مقاله (Title page)

• مشخصات نویسندگان(affiliation)

• چکیده مقاله (Abstract)

• کلملت کلیدی(key words)

• مقدمه (Introduction)

• مواد و روش‌ها (Materials and methodology)

• نتایج (Results)

• بحث (Discussion)

• نتیجه‌گیری (Conclusion)

• تقدیر و تشکر (Acknowledgements)

• منابع (References)

بعد از اینکه بخش های مقاله مشخص شد، باید به سراغ تک تک بخش های مقاله رفته و آنها را تکمیل کنیم.

عنوان مقاله: عنوان مقاله باید طوری انتخاب شود که با اولین نگاه، هدف اصلی مقاله مشخص گردد. شاید برخی مجلات محدودیت تعداد کلمه داشته باشند اما معمولا تعداد کلمات عنوان یک مقاله، 8 الی 12 کلمه میباشد.

افیلیشن: افیلیشن یا مشخصات نویسندگان همان وابستگی سازمانی هر نویسنده است که باید بصورت دقیق نوشته شود. در افیلیشن، نام و نام خانوادگی، مقطع، رشته تخصصی، نام دانشگاه، نام محل سکونت، کشور و ایمیل شخصی یا دانشگاهی هر نویسنده درج شده و نویسنده مسئول مشخص میگردد.

چکیده: این بخش باید قابلیت آن را داشته باشد که بطور جداگانه و مستقل اطلاعات مفیدی از مقاله را ارائه دهد، به گونه ای که حتی اگر خواننده، مقاله را مطالعه نکند، بتواند اطلاعات جامعی از اهداف پژوهش، روش تحقیق و نتایج اولیه بدست آورد. در چکیده از فعل های گذشته استفاده شده و از آوردن کلمات اختصاری، نام برند، نماد و یا هر کلمه مخففی که نیاز به توضیح بیشتر داشته باشد، اجتناب گردد. معمولا چکیده بین 150 الی 250 کلمه میباشد.

مقدمه: در مقدمه نویسنده باید ماهیت اصلی و هدف پژوهش را برای خواننده مشخص کند. بصورتیکه عنوان و هدف انجام پژوهش مشخص شود، تعریفی از متغیر ها و اصطلاحات اصلی ارائه شود، باید اطلاعات زمینه ای در مورد موضوع پژوهش به خواننده ارائه شود و همچنین درباره نقشه و طرح پژوهش صحبت گردد.

مواد و روش شناسی: در این بخش باید بصورت ویژه اطلاعاتی در مورد نوع طرح تحقیق، روش های تحقیق، روش نمونه گیری و از اطلاعات جامعه آماری به خواننده ارائه گردد.

نتایج: نتایج همان داده های بدست آمده در پروسه پژوهش است که شامل تحلیل‌ها، آزمون‌ها، نمودارها، جداول و اشکال میباشد.

بحث: در این بخش باید در مورد نتایج بدست آمده در بخش قبل بحث کنید و باید بگونه ای پیش بروید که از نتایجی که بدست آورده اید دفاع کنید.

نتیجه گیری: این مرحله نقطه مشترک تمام بخش های مقاله است و باید طوری پیش رفت که در بخش نتیجه گیری همه مطالب بهم پیوند بخورند. بهتر است در این بخش سوال اصلی پژوهش تکرار گردد، اهمیت پژوهش دوباره گفته شود، به فرضیات دوباره پرداخته شود، دستاوردهای پژوهش ذکر شوند، باید مشخص شود نتایج بدست آمده چگونه میتواند عملیاتی گردد و باتوجه به پژوهش خود میتوانید راهکار ها و رهنمود هایی برای پژوهش های آتی بیان کنید.

منابع: منابع بخش مهم پژوهش هستند و شما باید به ارایه فهرست منابع مورد استفاده خود بپردازید. میتوانید با استفاده از منابع جدید، مقاله خود را بروز کنید و باید دقت کنید مجله انتخابی چه سبک ار رفرنس نویسی را از شما میخواهد و با توجه به آن از یکی از روش های APA، MLA، شیکاگو و ... استفاده کنید.

نکته مهم: با توجه به حساسیت بخش فرمت بندی، اگر تجربه یا زمان کافی برای انجام آن را ندارید، بهتر است این کار را به موسسات پژوهشی بسپارید. قطعا این کار میتواند در زمان و انرژِی شما صرفه جویی کند.