روند کاهش حضور دانشگاههای ایرانی در رتبهبندی جهانی از سال 2019 نشاندهنده چالشهای جدی دانشگاههای کشور است، در حالی که عربستان طی پنج سال گذشته تعداد دانشگاههای خود را بیش از سه برابر کرده و ترکیه نیز جایگاه نسبتاً پایدار خود را حفظ کرده است.
به گزارش سوفیانیوز، بر اساس تازهترین رتبهبندی دانشگاههای جهان (شانگهای 2025)، عربستان با 13 دانشگاه در فهرست هزار دانشگاه برتر، از ایران پیشی گرفته و ترکیه با 11 دانشگاه بالاتر از ایران قرار دارد. ایران تنها 6 دانشگاه (علوم پزشکی تهران، تهران، تربیت مدرس، علوم پزشکی شهید بهشتی، شریف و علوم پزشکی ایران) در این فهرست دارد و روند نزولی حضور دانشگاههای ایرانی از سال 2019 نشاندهنده چالشهای عمیق است.
کارن ابرینیا، استاد دانشگاه تهران، میگوید کاهش استقلال دانشگاهها، محدودیت در جذب اعضای هیئت علمی و دخالت نهادهای غیرعلمی در تصمیمگیریها، کیفیت هیئت علمی را تضعیف کرده و باعث افت جایگاه دانشگاهها شده است. علاوه بر این، حقوق پایین اساتید و کمبود بودجه پژوهشی منجر به مهاجرت نخبگان به کشورهای همسایه، از جمله عربستان و ترکیه، شده است. نمونهای از این مهاجرت، استادی است که پس از اخراج از ایران، اکنون رئیس دانشکدهای در عربستان است و حقوق و بودجه پژوهشی قابل توجهی دارد.
بودجه محدود دانشگاهها عمدتاً صرف پرداخت حقوق میشود و فعالیتهای پژوهشی، تجهیز آزمایشگاهها و شرکت در کنفرانسهای بینالمللی به دلیل کمبود منابع با مشکل مواجه است. این عوامل در کنار سلب استقلال دانشگاهها و مسائل معیشتی، کیفیت پژوهش و تعاملات علمی را کاهش داده و جایگاه جهانی دانشگاههای ایران را نزولی کرده است. با تأمین بودجه و امکانات مناسب، دانشگاههای ایران توان بالقوه بالایی برای شکوفایی علمی دارند.