در جلسه آزمون مصاحبه دکتری چه می گذرد؟

مرحله اول: ورود به جلسه مصاحبه و ارزیابی اولیه

اولین برداشت داوران از داوطلب، پیش از شروع سؤالات علمی شکل می‌گیرد. این مرحله کوتاه اما بسیار اثرگذار است.

مواردی که در این مرحله بررسی می‌شود:

• نحوه ورود و سلام‌دادن

• آراستگی ظاهری متناسب با فضای دانشگاهی

• اعتمادبه‌نفس و زبان بدن

• نحوه نشستن و ارتباط چشمی

در این مرحله هنوز هیچ سؤال تخصصی پرسیده نشده، اما داوران به‌صورت ناخودآگاه تصویری کلی از شخصیت داوطلب در ذهن خود شکل می‌دهند.

مرحله دوم: بررسی سوابق آموزشی (30 امتیاز)

پس از معرفی کوتاه داوطلب، معمولاً بررسی سوابق آموزشی آغاز می‌شود. این بخش شامل موارد زیر است:

1. کیفیت دانشگاه‌های مقاطع قبلی

دانشگاهی که در آن مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد را گذرانده‌اید، برای داوران اهمیت دارد. البته این به معنای رد داوطلبان دانشگاه‌های کمتر شناخته‌شده نیست، اما می‌تواند یک امتیاز مثبت یا منفی ایجاد کند.

2. معدل کارشناسی و کارشناسی ارشد

معدل بالا به‌ویژه در مقطع کارشناسی ارشد، نشان‌دهنده پشتکار و توان علمی داوطلب است. داوران معمولاً به روند تحصیلی نیز توجه می‌کنند (مثلاً رشد معدل از کارشناسی به ارشد).

3. زمان فارغ‌التحصیلی

پایان به‌موقع مقاطع تحصیلی، به‌ویژه کارشناسی ارشد، نشانه نظم و جدیت علمی است.

4. مدرک زبان معتبر

داشتن مدرک زبان معتبر (مانند IELTS، TOEFL، MSRT و…) می‌تواند بخش قابل توجهی از امتیاز آموزشی را پوشش دهد و حتی روی نظر داوران در مراحل بعدی نیز اثر بگذارد.

مرحله سوم: بررسی فعالیت‌های پژوهشی (40 امتیاز – مهم‌ترین بخش)

این بخش قلب مصاحبه دکتری محسوب می‌شود. داوران در این مرحله می‌خواهند بدانند آیا داوطلب توانایی پژوهش مستقل، تولید علم و فعالیت مستمر علمی را دارد یا خیر.

1. چاپ مقاله علمی

چاپ مقاله مهم‌ترین مؤلفه رزومه پژوهشی است. مقالات معمولاً به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:

• مقاله ISI

• مقاله Scopus

• مقاله علمی–پژوهشی داخلی

• مقاله کنفرانسی

هر مقاله پژوهشی در مصاحبه دکتری معمولاً 7 امتیاز دارد و مجموع امتیاز مقالات می‌تواند تا 22 امتیاز پژوهشی افزایش یابد. داشتن چند مقاله معتبر، تأثیر چشمگیری بر نظر داوران دارد.

2. چاپ کتاب یا ترجمه کتاب

چاپ کتاب (تألیفی، ترجمه‌ای یا استخراج‌شده از پایان‌نامه) اگرچه امتیاز کمتری نسبت به مقاله دارد، اما از نظر ذهنی تأثیر بسیار مثبتی بر داوران می‌گذارد و نشان‌دهنده توان علمی و پشتکار داوطلب است.

3. کیفیت پایان‌نامه کارشناسی ارشد

داوران معمولاً درباره:

• موضوع پایان‌نامه

• نوآوری پژوهش

• روش تحقیق

• نتایج و کاربردها
  سؤال می‌پرسند. اگر پایان‌نامه شما قوی باشد، حتی می‌تواند ضعف‌های جزئی رزومه را جبران کند.

مرحله چهارم: سؤالات تخصصی رشته (جلسه حضوری – 30 امتیاز)

در این مرحله، داوران وارد بحث‌های تخصصی می‌شوند. نوع سؤالات بسته به رشته متفاوت است، اما معمولاً شامل موارد زیر است:

1. سؤالات پایه‌ای رشته

هدف این سؤالات سنجش تسلط داوطلب بر مبانی علمی رشته است، نه گیر انداختن او.

2. سؤالات مرتبط با پایان‌نامه

داوران بررسی می‌کنند که آیا داوطلب واقعاً پایان‌نامه خود را انجام داده یا فقط مجری صوری بوده است.

3. سؤالات تحلیلی و آینده‌پژوهی

ممکن است از شما پرسیده شود:

• اگر بخواهید ادامه این پژوهش را انجام دهید، چه مسیری را انتخاب می‌کنید؟

• چه خلأ پژوهشی در این حوزه وجود دارد؟

مرحله پنجم: سنجش شخصیت پژوهشی داوطلب

در این بخش، داوران به دنبال پاسخ این سؤال هستند:
آیا این داوطلب می‌تواند یک پژوهشگر دکتری موفق باشد؟

مواردی که بررسی می‌شود:

• قدرت تحلیل

• توانایی دفاع منطقی از دیدگاه‌ها

• پذیرش نقد

• علاقه واقعی به پژوهش

• برنامه آینده علمی

مرحله ششم: سؤالات انگیزشی و عمومی

این سؤالات معمولاً در پایان مصاحبه مطرح می‌شود:

• چرا قصد ادامه تحصیل در مقطع دکتری دارید؟

• چرا این دانشگاه را انتخاب کرده‌اید؟

• برنامه شما پس از فارغ‌التحصیلی چیست؟

پاسخ‌های کلیشه‌ای در این بخش تأثیر منفی دارد. داوران به دنبال پاسخ‌های واقعی و هدفمند هستند.