مجوزهای لازم برای چاپ کتاب

شابک چیست؟

شابک یا «شماره استاندارد بین‌المللی کتاب» که با عنوان ISBN نیز شناخته می‌شود، یک شناسه جهانی برای کتاب‌ها است. این شماره به هر کتاب اختصاص داده می‌شود تا شناسایی آن در سطح بین‌المللی آسان‌تر شود.

با گسترش صنعت نشر و افزایش تبادل کتاب در سراسر جهان، نیاز به یک سیستم استاندارد برای شناسایی آثار چاپی احساس شد. به همین دلیل سیستم شابک طراحی شد تا هر کتاب دارای یک شماره منحصر‌به‌فرد باشد.

تاریخچه شابک

سیستم شابک نخستین بار در سال 1966 میلادی در کشور انگلستان توسط صنف کتابداران ایجاد شد. در ابتدا این شماره‌ها 10 رقمی بودند، اما از سال 2007 به دلیل افزایش تعداد کتاب‌های منتشرشده، ساختار شابک به 13 رقم تغییر پیدا کرد.

ایران نیز در سال 1372 رسماً به عضویت نظام جهانی شابک درآمد و مسئولیت اجرای آن به مؤسسه خانه کتاب واگذار شد.

امروزه هزاران ناشر ایرانی عضو این سیستم هستند و تمامی کتاب‌های رسمی دارای شماره شابک می‌باشند.

کاربردهای شابک

شابک کاربردهای گسترده‌ای در صنعت نشر دارد و به فرآیندهای مختلف کمک می‌کند. مهم‌ترین کاربردهای آن عبارت‌اند از:

• شناسایی دقیق کتاب

• ثبت اطلاعات کتاب در بانک‌های اطلاعاتی

• تسهیل فروش و توزیع کتاب

• انبارگردانی و مدیریت نشر

• سفارش کتاب در سطح بین‌المللی

• جلوگیری از اشتباه در شناسایی آثار

در حقیقت شابک مانند کد ملی کتاب عمل می‌کند و هر نسخه چاپی از یک کتاب دارای شماره اختصاصی خود است.

نحوه دریافت شابک

شابک معمولاً توسط ناشر دریافت می‌شود. در صورتی که نویسنده بخواهد کتاب را به صورت شخصی منتشر کند، باید از طریق ناشر یا مؤسسات مرتبط اقدام نماید.

برای دریافت شابک، اطلاعات کتاب شامل موارد زیر ثبت می‌شود:

• عنوان کتاب

• نام نویسنده یا مترجم

• موضوع کتاب

• تعداد صفحات

• قطع کتاب

• نوع چاپ

• نام ناشر

پس از ثبت اطلاعات، شماره شابک اختصاص داده می‌شود و در صفحه شناسنامه کتاب درج می‌گردد.

فیپا چیست؟

فیپا مخفف «فهرست‌نویسی پیش از انتشار» است. این فرآیند شامل تهیه اطلاعات کتابشناختی کتاب پیش از چاپ می‌شود. اطلاعات فیپا در صفحه شناسنامه کتاب درج می‌گردد و نقش مهمی در دسته‌بندی و بازیابی کتاب‌ها در کتابخانه‌ها و مراکز علمی دارد.

فیپا در واقع نوعی شناسنامه علمی و کتابداری برای کتاب محسوب می‌شود.

تاریخچه فیپا

ایده فهرست‌نویسی پیش از انتشار نخستین بار در قرن نوزدهم مطرح شد. این طرح ابتدا در آمریکا و سپس در کشورهای دیگر اجرا شد.

کتابخانه کنگره آمریکا در سال 1901 اجرای رسمی این طرح را آغاز کرد و بعدها بسیاری از کشورها از آن استقبال کردند.

در ایران نیز پس از سال‌ها بررسی، اجرای رسمی طرح فیپا در سال 1377 با همکاری کتابخانه ملی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آغاز شد.

امروزه بیشتر کتاب‌های منتشرشده در کشور دارای فیپا هستند.

اطلاعات درج شده در فیپا

فیپا شامل اطلاعات مهمی درباره کتاب است که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

این اطلاعات باعث می‌شود کتاب‌ها در کتابخانه‌ها و مراکز علمی به راحتی دسته‌بندی و جستجو شوند.

نحوه دریافت فیپا

برای دریافت فیپا، فایل نهایی کتاب به کتابخانه ملی ارسال می‌شود. کارشناسان پس از بررسی اطلاعات کتاب، فهرست‌نویسی لازم را انجام داده و برگه فیپا را صادر می‌کنند.

این برگه باید در صفحات ابتدایی کتاب چاپ شود.

اهمیت دریافت مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

هر کتاب پیش از چاپ باید از نظر قانونی و محتوایی مورد بررسی قرار گیرد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مسئول نظارت بر آثار چاپی در کشور است و تمامی کتاب‌ها پیش از انتشار باید مجوز لازم را از این نهاد دریافت کنند.

دریافت مجوز انتشار کتاب مزایای متعددی دارد که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• قانونی شدن فرآیند چاپ و انتشار کتاب

• امکان عرضه کتاب در کتابفروشی‌ها و نمایشگاه‌های رسمی

• ثبت اثر به نام نویسنده و ناشر

• جلوگیری از مشکلات حقوقی و قانونی

• امکان شرکت در جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های کتاب

• حفظ حقوق مادی و معنوی مؤلف

بنابراین هر نویسنده یا مترجم باید پیش از چاپ اثر خود با مراحل اخذ مجوز آشنا باشد.

اعلام وصول کتاب چیست؟

پس از چاپ کتاب، فرآیند انتشار هنوز به پایان نرسیده است. ناشر باید چند نسخه از کتاب چاپ‌شده را به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل دهد تا «اعلام وصول» صادر شود.

اعلام وصول به معنای ثبت نهایی انتشار کتاب است و نشان می‌دهد که کتاب مطابق مجوز صادرشده چاپ شده است.

بدون اعلام وصول، توزیع رسمی کتاب ممکن است با مشکل مواجه شود.

مدت زمان دریافت مجوز کتاب

زمان دریافت مجوز به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• موضوع کتاب

• حجم اثر

• کامل بودن مدارک

• سرعت پاسخگویی نهادها

• نوع محتوای کتاب

به طور معمول فرآیند کامل دریافت مجوز ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد.